Minn óskalisti fyrir kjarasamning kennara og sveitarfélaga

 Fyrir nokkrum árum var ákveðið að fara að fullu í að innleiða Skóla án aðgreiningar í íslenska skóla. Vegna stefnuleysis, peningaleysis, forystuleysis og stöðugra átaka hefur stefnan ekki verið að fullu innleidd. Nú þarf að taka ákvörðun um hvort klárað verði að innleiða stefuna eða hvort horfið verður til baka til skólastarfs með aðgreiningu. ´

Minn óskalisti fyrir kjarasamninga kennara.

1. Kjarasamningar þurfa að skilgreina vel hlutverk umsjónarkennara sem ábyrgðarmann og tengilið í góðum og uppbyggilegum samskiptum við foreldra barna í umsjónarbekk.  

2. Umsjónarkennarar fá eina milljón á mánuði í laun og fyrir það fylgir hann umsjónabekk sínum allan skóladaginn og ber ábyrgð á námi og líðan allra barna allan skóladaginn.  

3. Kjarasamningar kennarar þurfa að innihalda ákvæði um að kennarar fái þjálfun og stuðning til að innleiða hugmyndafræði skóla án aðgreiningar og tileinka sé fjölbreyttar kennsluaðferðir sem taka mið af mismunandi bakgrunni, hæfileikum og áhugamálum nemenda.

4. Kjarasamningur kennara þarf að kveða á um að farsældarfulltrúar í sveitarfélögum taki við af kennaranum sem tengiliður við sálfræðinga, félagsfræðinga og barnavernd í málefnum einstakra barna. Foreldrar þurfa að hafa grundvallar stöðu gagnvart sérfræðingum og greiningum barna sinna þar sem umsjónarkennari er aðeins einn aðili sem kemur að málum en ekki grundvallarhlekkur í málefnum barnsins.  

5. Auka þarf ábyrgð umsjónarkennara á umsjónarbekk. Auka þarf kennsluskyldu kennara þannig að umsjónarkennari hafi betri tök á að halda utan um bekkinn sinn og fylgjast betur með þörfum og framförum nemenda sinna.

6. Breyta þarf matskerfum þannig að þau taki mið af fjölbreyttum hæfileikum og styrkleikum nemenda, frekar en að einblína eingöngu á hefðbundin próf og einkunnir.

7. Setja í kjarasamning að hámarks fjöldi í umsjónarbekk fari aldrei yfir 20 nemendur.

8. Taka fagleg störf út fyrir skólaárið og vinna aðeins að kennslu og undirbúningi kennslu á skólaárinu. Starfsdagar fara í nauðsynlegt samráð s.s. kennara- og starfsmannafundi.

Með þessum breytingum gætu kjarasamningar stuðlað að skólastarfi sem er meira í takt við fjölbreytileika og röddum barna, sem getur leitt til betri námsárangurs og vellíðan nemenda.

Hræðileg staða í íslensku skólakerfi

 Fyrir meira en 10 árum skrifaði ég meistararitgerð þar sem ég m.a. tók saman nýlegar rannsóknir á stöðu grunnskóla á Íslandi. Á þeim tíma blasti við hræðileg staða í grunnskólanum sem afar brýnt var að bregðast við, það var ekki gert. Í dag hefur vandinn sem ég lýsti ekki horfið og enn afar brýnt að taka á honum, það stendur bæði upp á forystu kennarasambandsins og Sveitarstjórnarstigið. Nú þarf að setjast niður og horfast í augu við vandann, ekki með afneitun, árásum og umkenningar heldur með vilja til að umbreyta skólakerfinu. Það er ekki aðeins deilur sveitarstjórnarmann og kennara sem málið snýst um heldur er það heilsa barnanna okkar í húfi.

Úr Meistararitgerðinni (2012)

Álag á kennara og skólastarf hefur aukist gríðarlega síðustu ár. Í stað þeirrar einsleitni sem lengi einkenndi íslenskt samfélag er kennara- og nemendahópurinn orðinn fjölbreyttari og einstaklingar úr ólíkum menningarheimum sitja nú hlið við hlið í sama skóla og tala jafnvel ólík tungumál. Upplýsinga- og samskiptatækni hefur í auknum mæli breytt hefðbundnu skólastarfi náms og kennslu og gerir nýjar kröfur til nemenda og starfsfólks. Afleiðingar breytts þjóðfélags birtist í flóknari samskiptum innan skólans, breytingum og auknum kröfum á skólasamfélagið hafa gert það að verkum að félagsleg vandamál eins og einelti eru í meira mæli til úrlausnar í grunnskólanum. Rannsóknir á einelti í kennarahópum hafa ekki verið gerðar á Íslandi en í könnun á einelti meðal ríkisstarfsmanna kom fram að rúmlega 10% ríkisstarfsmanna telja sig hafa orðið fyrir einelti í starfi á 12 mánaða tímabili. Þegar spurt var um aðstæður sem ýttu undir einelti töldu flestir að slæmur stjórnunarstíll væri sá þáttur sem hvað mest ýtti undir einelti (62%). Einnig kom fram í sömu könnun að 28% ríkisstarfsmanna telja að vinnuálag ýti undir einelti á vinnustaðnum (Fjármálaráðuneytið, 2008). Þegar starfsmenn voru spurðir um þætti í samskiptum sem stuðla að einelti nefndu þeir ýmsa andfélagslega þætti  svo sem samkeppni og öfund. Þegar litið er til aðstæðna á vinnustaðnum sjálfum þá töldu ríkisstarfsmenn að óljós skilgreining verkefna, ómarkviss miðlun upplýsinga, ónæg endurgjöf, breytingar og óskýr markmið væru þættur sem auka einelti á vinnustöðum (Fjármálaráðuneytið, 2008).

Íslenskar rannsóknir á tengslum aukins álags á kennara og árangurs eða líðanar nemenda hafa ekki verið gerðar. Erlendar rannsóknir benda til þess að álag á kennara hefur víðtæk áhrif á skólastarfið og leiðir m.a. til þess að þeir eru síður í stakk búnir til að mæta flóknum félagslegum vandamálum eins og einelti (Cemaloglu, 2007; Olweus, 2002; Roland og Sörensen Vaaland, 2001; Wei, Williams, Chen og Chang, 2010).  Skólinn er í eðli sínu stofnun sem ekki getur búið við stöðugar aðstæður, því í breytilegu umhverfi er hann knúinn til að bregðast við. Þetta veldur því að samkeppni getur auðveldlega myndast um völd og hreyfanleiki milli starfsmanna og yfirmanna getur verið mikill. Afleiðingar þessa geta leitt til samkeppni um lausnir og útkomu í stað þess að leiðir séu metnar og íhugaðar í hverju einstöku tilviki (Ball, 1987). Í nýlegri könnun Sambands íslenskra sveitarfélaga og Félags grunnskólakennara (2012) sem náði til allra starfandi grunnskólakennara á landinu kom í ljós að rúmlega 77% svarenda töldu álag í starfi hafa aukist frekar eða mjög mikið á síðustu fimm árum.

Upplausn gilda og hefða innan samfélagsins hafa áhrif inn í skólann og gera það að verkum að nemendur og starfsfólk hafa ekki sama aðhald og áður af gildum samfélagsins. Upplifun margra kennara er að sá rammi og agi sem kennarar hafa haldið uppi á árum áður séu brostnir (Sólveig Karvelsdóttir, 2004). Aukið álag innan íslenskra grunnskóla er áhyggjuefni því rannsóknir hafa leitt í ljós að aukið álag veldur því að kennarar hafa ekki bolmagn til að veita öllum nemendum fullnægjandi kennslu eða úrlausn (Sólveig Karvelsdóttir, 2004). Afleiðingar aukins álags eru þær að margir kennarar upplifa meiri vanmátt og valdaleysi gagnvart starfi sínu og talsverður hluti kennara telur sig hafa misst tök á starfi sínu sem þeir höfðu áður (Sólveig Karvelsdóttir og Hafdís Guðjónsdóttir, 2010). Í umfjöllun um upplýsinga- og samskiptatækni í skólum kom fram að við notkun upplýsingartækni í skólum fylgir margvíslegt álag á kennara sem ekki var til staðar áður en ný tækni kom fram. Álagið tengdist í nokkrum mæli tæknilegum vandamálum og skorti á nauðsynlegum hugbúnaði. Einnig komu fram vandamál tengd ónógu úrval af heppilegu námsefni, ólíkri nálgun kynjanna og nýrri tegund aga vandamála og verkstjórnar sem kennarar þurftu að takast á við (Þuríður Jóhannsdóttir og Kristín Guðmundsdóttir, 2004).

Í kjölfar lagabreytinga 1976 taka grunnskólar á Íslandi við nemendum með sértæka námserfiðleika sem áður voru við nám í sérskólum. Íslenskar rannsóknir sýna að aukin fjölbreytni í nemendahópnum eykur álag á 35 kennara (Auður Kristinsdóttir, 2000; Ingvar Sigurgeirsson og Ingibjörg Kaldalóns, 2006; Sólveig Karvelsdóttir, 2004). Í rannsókn Auðar Kristinsdóttur (2000) kemur fram að sérkennarar telja starf sitt flóknara en áður, verkefnum hafi fjölgað og álag aukist. Telja þeir að aukið álag megi m.a. rekja til þess að fleiri nemendur glíma nú við hegðunar- og tilfinningalega örðugleika og að meiri kröfur væru almennt gerðar til skólans að bregðast við þeim. Í rannsókn Ingvars Sigurgeirssonar og Ingibjargar Kaldalóns (2006) kom fram að starfsfólk skóla telur að hegðun barna í grunnskólum hafi versnað undanfarin ár og er það mat starfsfólks að það þurfi í auknum mæli að takast á við erfið hegðunarvandamál sem það hefur í mörgum tilvikum hvorki kunnáttu né úrræði til að gera (Ingvar Sigurgeirsson og Ingibjörg Kaldalóns, 2006).

Hegðunarvandamál barna og börn með ýmiss konar sértæk námsvandamál eru ekki þau einu sem hafa gert það að verkum að nemendahópurinn er orðinn fjölbreyttari. Talsverður fjöldi barna af erlendum uppruna stundar nám í íslenskum grunnskólum. Árið 2011 voru 2417 nemendur í íslenskum grunnskólum með annað móðurmál en íslensku, en það er um 6% allra barna á grunnskólaaldri á Íslandi (Hagstofa Íslands, 2011). Ef litið er til hlutfallsins lætur nærri að eitt barn með annað móðurmál en íslensku sé nemandi í hverri einustu bekkjardeild á Íslandi. Í nýlegri íslenskri rannsókn kemur fram að kennarar sem kenna blönduðum nemendahópum telja að starf sitt hafi tekið veruleikum breytingum síðustu ár og verði sífellt flóknara. Menningarleg fjölbreytni eykur álagið bæði á kennara og nemendur sem birtist m.a. í því að margir erlendir nemendur eiga í erfiðleikum með að tengjast íslenskum skólafélögum (Sólveig Karvelsdóttir og Hafdís Guðjónsdóttir, 2010).

Eitt af þeim flóknu félagslegu vandamálum sem kennarar þurfa að glíma við er einelti meðal barna. Rannsóknir hafa sýnt að álag á kennara getur leitt til aukins eineltis í skólanum þar sem álagið dregur úr næmni kennara fyrir vísbendingum um einelti og minnkar getu þeirra til að bregðast við þeim (Cemaloglu, 2007). Þá hafa rannsóknir leitt í ljós að tengsl eru milli árangurs af vinnu gegn einelti í grunnskólum og andlegs ástands kennara (Wei o.fl., 2010). Einelti er flókið og alvarlegt vandamál sem getur haft víðtækar afleiðingar á allt skólastarf (Olweus, 2002). Kennarar eru í lykilhlutverki til að bregðast við flóknum félagslegum vanda eins og einelti og hafa rannsóknir sýnt að tíðni eineltis í skólum má ekki aðeins rekja til hegðunar og viðhorfa nemenda heldur er einnig til viðhorfa kennara, til innra ástands kennarahópsins og þess hvernig skólastjórnendur taka á hegðunar- og agamálum (Roland og Sörensen Vaaland, 2001). Íslenskar rannsóknir á einelti í grunnskólum hafa sýnt fram á að kennarar taka baráttu gegn einelti alvarlega en eiga það til að vanmeta tíðni þess og umfang (Vanda Sigurgeirsdóttir og Sif Einarsdóttir, 2004). Þrátt fyrir að mikil vinna hafi verið lögð í baráttu gegn einelti í skólum á undanförnum árum bendir þverfagleg rannsókn á einelti frá 2012 til þess að þrátt fyrir mikla vitundarvakningu undanfarin ár sé fátt sem bendir til þess að einelti í íslenskum grunnskólum sé að minnka (Daníel Reynisson, Hjördís Árnadóttir og Sjöfn Kristjánsdóttir, 2012).

Álag á kennara hefur bein áhrif á líða nemenda, skólinn á að vera börnum skjól og vörn og styðja þau í þroska og námi. Sú mynd sem ég dróg upp árið 2012 í meistararitgerðinni er ekki fögur og síðan þá hefur lítið verið gert. Það er ekki nóg að setja plástur á sárið við þurfum ítarlega umræðu um stöðu innan skólans og áhrif þeirra stöðu á börn, þar duga ekki umkenningar og upphrópanir – ef sú stefna heldur áfram í kjaradeilu kennara og sveitarfélaga get ég líklega notað þessa grein aftur eftir 10 ár.

Höfundur er kennari og fyrrverandi sveitarstjórnarkona

Kall eftir kerfisbreytingu í íslensku menntakerfi

 (birt í DV 19. október 2024)

Í ljósi umfjöllunar Ragnars Þórs Péturssonar um skólagöngu hans og Sigríðar Margrétar Oddsdóttur er nauðsynlegt að taka á undirliggjandi vandamálum innan íslenska menntakerfisins. Gagnrýni Ragnars varpar ljósi á þau forréttindi og þá ójöfnuð sem ríkti í þeirra skólagöngu, sem þrátt fyrir tímans rás endurómar enn í núverandi menntakerfi okkar. Þetta kallar á kerfisbreytingu þar sem grunnstoðir skólanna hafa lítið breyst frá dögum Ragnars og Sigríðar.

Skólakerfið sem Ragnar og Sigríður upplifðu var kerfi sem sjálfkrafa aðgreindi nemendur eftir hæfni og bakgrunni. Þessi aðgreining var ekki aðeins líkamleg heldur einnig kennslufræðileg, með mismunandi kennsluaðferðum og verkefnum fyrir mismunandi hópa. Slíkt kerfi er illa í stakk búið til að stuðla að umhverfi þar sem allir nemendur, óháð bakgrunni eða hæfni, geta blómstrað.

Í dag, þrátt fyrir að einstakir skólar og kennarar hafi gert átak í að aðlaga aðferðir sínar og umhverfi, er ytra kerfið enn það sama. Það er kerfi sem á í erfiðleikum með að mæta fjölbreyttum þörfum nútíma nemenda og grípur oft til sömu aðskilnaðaraðferða og áður. Þessi nálgun bregst við að skapa raunverulega skóla þar sem allir nemendur finna fyrir virðingu og stuðningi

Við stöndum á tímamótum, mitt í umbreytingarferli sem er bæði krefjandi og þreytandi. Hins vegar er þetta ferðalag sem við verðum að ljúka. Valmöguleikarnir eru skýrir: annað hvort skuldbindum við okkur til kerfisbreytinga sem faðma fjölbreytileika og aðlögun, eða við förum aftur í úrelt kerfi sem Ragnar og Sigríður upplifðu—kerfi sem, þótt það virkaði fyrir suma, skildi marga eftir.

Til að komast áfram verðum við að viðurkenna að núverandi kerfi er ófullnægjandi fyrir flækjustig nútíma menntunar. Við þurfum skólakerfi sem er sveigjanlegt, aðlögunarhæft og fær um að mæta hverju barni þar sem það er statt. Þetta þýðir að taka upp nýjar menntastefnur, fjárfesta í þjálfun kennara og tryggja að skólarnir okkar séu búnir til að takast á við fjölbreyttar þarfir allra nemenda

Tími breytinga er núna. Við verðum að byggja skólakerfi sem endurspeglar gildi aðlögunar og fjölbreytileika, þannig að hver nemandi hafi tækifæri til að ná árangri. Þetta er ekki bara spurning um stefnu heldur siðferðileg skylda. Með því að skuldbinda okkur til kerfisbreytinga getum við skapað menntunarumhverfi sem raunverulega þjónar öllum nemendum og undirbýr þá fyrir flækjur nútíma heimsins. Við skulum ekki sætta okkur við óbreytt ástand heldur stefna að framtíð þar sem hvert barn getur blómstrað.

Endurhugsum ís­lenskt skóla­kerfi: Ný sýn á nám og kennslu

 (Birt á Vísi 18. október 2024)

Deilur Ragnars Þórs Péturssonar fyrrverandi formanns kennarasambandsins og Sigríðar Margrétar Oddsdóttur framkvæmdarstjóra samtaka iðnaðarins um skólagöngu sína endurspegla dýpri þörf fyrir breytingar á íslenska skólakerfinu. Þessi umræða vekur upp mikilvægar spurningar um hvernig við nálgumst menntun barna okkar og hvernig við getum skapað skólaumhverfi sem stuðlar að vellíðan og árangri allra nemenda.

Það er ljóst að viðhorf okkar til barna og menntunar þarf að þróast. Við verðum að viðurkenna að hvert barn er einstakt með sínar eigin styrkleika og þarfir. Skólakerfið ætti að vera sveigjanlegt og aðlögunarhæft, þannig að það geti mætt þessum fjölbreyttu þörfum. Þetta krefst þess að við endurhugsum hvernig við skilgreinum árangur og hvernig við metum framfarir nemenda.

Til að ná árangri í menntun verðum við að skapa skóla þar sem öllum nemendum líður vel. Þetta þýðir að við verðum að leggja áherslu á félagslega og tilfinningalega vellíðan nemenda, ekki bara akademískan árangur. Skólinn ætti að vera staður þar sem börn finna fyrir öryggi, stuðningi og hvatningu til að læra og vaxa.

Við verðum að tryggja að nám sé merkingar bært og viðeigandi fyrir alla nemendur. Þetta þýðir að kennarar þurfa að hafa frelsi til að nota fjölbreyttar kennsluaðferðir sem henta mismunandi nemendum. Skólakerfið ætti að styðja við nýsköpun og skapandi hugsun, þannig að nemendur séu undirbúnir fyrir áskoranir framtíðarinnar.

Við getum ekki farið aftur í þann skóla sem Ragnar og Sigríður upplifðu. Við verðum að hafa kjark til að endurhugsa skólakerfið og trúa því að við getum öll gert betur. Þetta krefst þess að við tökumst á við áskoranir og vinnum saman að því að skapa menntakerfi sem þjónar öllum börnum okkar. Með því að leggja áherslu á vellíðan, fjölbreytni og merkingar bært nám getum við byggt upp skóla sem undirbýr nemendur fyrir framtíðina og gerir þeim kleift að blómstra.

Hvatning borgarstjóra til sveitarstjórnarmanna: Velferð barna og starfsfólks skóla í fyrirrúmi

(Birt í DV 14. október 2024)

Ummæli Einars Þorsteinssonar, borgarstjóra Reykjavíkur, á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga hafa vakið umræður um mikilvægi þess að endurskoða og bæta skólakerfið. Þessi orð ættu að vera hvatning til sveitarstjórnarmanna um allt land til að setja velferð barna og starfsfólks skóla í fyrsta sætið. Með því að hlúa betur að skólastarfinu sjálfu, getum við skapað umhverfi þar sem bæði nemendur og kennarar geta blómstrað.

Sveitarstjórnarmenn hafa lykilhlutverki að gegna í að tryggja að skólakerfið sé í þágu barna. Með því að leggja áherslu á velferð barna, er verið að tryggja að þau fái þá menntun og stuðning sem þau þurfa til að ná árangri. Þetta felur í sér að skapa umhverfi þar sem börn geta lært og þroskast í öruggu og styðjandi umhverfi. Sveitarstjórnarmenn ættu að skoða hvernig þeir geta stutt við skólastarf með því að veita nauðsynlegar auðlindir og stuðning.

Kennarar og annað starfsfólk skóla eru grunnstoðir skólakerfisins. Með því að tryggja að þeir fái þann stuðning sem þeir þurfa, bæði í formi betra vinnuumhverfis og aukins stuðnings, er hægt að tryggja að þeir geti sinnt starfi sínu af kostgæfni. Sveitarstjórnarmenn ættu að skoða hvernig þeir geta bætt starfsumhverfi kennara, til dæmis með því að draga úr álagi og veita aukinn stuðning við að takast á við flókinn og margþættan vanda allt of margra barna.

Orð Einars ættu að vera hvati til að skoða hvernig við getum gert kerfisbreytingar sem miða að því að bæta skólakerfið í heild. Með því að setja velferð barna og starfsfólks skóla í fyrsta sætið, erum við að leggja grunn að betra samfélagi. Þetta er ekki aðeins í þágu skólanna, heldur samfélagsins alls. Þegar börn fá tækifæri til að blómstra í skóla, skilar það sér í sterkari og heilbrigðari samfélagi.

Sveitarstjórnarmenn hafa tækifæri til að taka orð Einars Þorsteinssonar til sín og vinna að því að bæta skólakerfið með áherslu á velferð barna og starfsfólks. Með því að hlúa betur að skólastarfinu sjálfu, getum við skapað umhverfi þar sem bæði nemendur og kennarar geta blómstrað. Þetta er í þágu allra, bæði barna og samfélagsins í heild. Með því að setja velferð barna og starfsfólks í fyrsta sætið, getum við skapað betra og réttlátara samfélag.

Kerfisbreytingar í skóla­kerfinu: Vel­ferð barna í fyrir­rúmi

(Birtist í Vísi 14. október 2024)

Nýleg ummæli Einars Þorsteinssonar, borgarstjóra Reykjavíkur, á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga hafa vakið athygli og umræður um nauðsyn kerfisbreytinga í skólakerfinu. Með áherslu á að bæta starfsumhverfi kennara og stuðla að betri líðan þeirra, er markmiðið að skapa betra skólakerfi fyrir börn. Þegar kennarar eru ánægðir í starfi, skilar það sér í betri líðan og árangri nemenda.

Rannsóknir sýna að starfsánægja kennara hefur bein áhrif á líðan og árangur nemenda. Þegar kennarar fá þann stuðning sem þeir þurfa, bæði í formi betra vinnuumhverfis og aukins stuðnings, geta þeir sinnt starfi sínu af meiri gleði og ástríðu. Þetta skilar sér í betri kennslu og hamingjusamari börnum. Með því að leggja áherslu á að bæta starfsumhverfi kennara, er verið að leggja grunn að betra skólakerfi fyrir börn.

Kerfisbreytingar sem miða að því að bæta líðan kennara eru í raun breytingar í þágu barna. Þegar kennarar eru ánægðir og vel studdir, geta þeir einbeitt sér að því að veita nemendum bestu mögulegu menntun. Þetta er í samræmi við nýleg lög um farsæld barna, þar sem áhersla er lögð á að staða og líðan barna séu útgangspunktur skólastarfsins. Með því að tryggja að kennarar séu vel undirbúnir og ánægðir í starfi, er verið að skapa umgjörð þar sem börn geta blómstrað.

Markmið kerfisbreytinga í skólakerfinu ætti alltaf að vera velferð barna. Með því að leggja áherslu á að bæta starfsumhverfi kennara, er verið að tryggja að börn fái þá menntun og stuðning sem þau þurfa til að ná árangri. Þetta er ekki aðeins í þágu barna, heldur samfélagsins alls. Þegar börn fá tækifæri til að blómstra í skóla, skilar það sér í sterkari og heilbrigðari samfélagi.

Orð Einars Þorsteinssonar ættu að vera hvati til að skoða hvernig við getum bætt skólakerfið með áherslu á velferð barna. Með því að styðja kennara og skapa betra vinnuumhverfi, erum við að leggja grunn að betra skólakerfi þar sem börn geta blómstrað. Þetta er í þágu allra, bæði barna og samfélagsins í heild. Með kerfisbreytingum sem miða að því að bæta líðan kennara og barna, getum við skapað betra og réttlátara samfélag.

Að finna til með börnum

 (Vísir 4. október 2024)

Ég hef verið starfsmaður skólakerfisins í næstum 30 ár, þar af í hlutverkum eins og leiðbeinandi, kennari, deildarstjóri, skólastjóri, fulltrúi í skólanefnd, og í stjórn kennara og skólastjórasamtaka. Í allri þessari reynslu hef ég komið að verkefnum og stefnumótun á ýmsum sviðum. Í öllum þessum verkefnum hef ég sífellt sannfærst betur um að náin, einlæg tengsl milli starfsmanna skóla og barna sé verið lykill að bættum námsárangri og vellíðan barna.

Áherslan á slík tengsl byggir á hugmyndinni um að skólar séu ekki aðeins staðir til menntunar heldur einnig samfélög þar sem börn fá uppfyllt víðtækari þarfir sínar. Herdís Egilsdóttir er fyrirmynd mín í þessum efnum. Árin 1992-1995, þegar ég var í kennaraháskólanum, fann ég fyrir áhrifum hennar starfs og viðhorfa. Herdís einblíndi ekki aðeins á nýjungar í kennslu og námsefnisgerð, heldur einnig á mikilvægi samskipta við börn, sem skapa grunninn fyrir raunverulegt, uppbyggilegt og merkingar bært nám.

Í nærri 30 ár hef ég unnið af heilum hug að því að skapa þessi tengsl. Börnin eyða stórum hluta vökutíma síns innan veggja skólans og því er mikilvægt að þar fái þau fullnægt tilfinningalegum þörfum sínum. Það þarf að mynda merkingarbær tengsl við þau, virða þau sem sjálfstæðar persónur og hlusta á þeirra rödd.

Síðastliðna áratugi hef ég þó fengið að upplifa að það verður sífellt erfiðara að viðhalda þessum tengslum. Vandamál tengjast ekki ótta um að hægt sé að fara yfir mörk, eða því að börnin sjálf vilji ekki tengjast; heldur snýst það um að búa við úrræðaleysi þegar reynt er að hjálpa barni. Of oft snúast skólakerfin um pappírsvinnu og skriffinnsku fremur en raunverulegan stuðning við nemendur. Kennarar lenda oft í aðstöðuleysi þegar koma þarf til aðstoðar við áhyggjur og vanda barnanna.

Við þurfum að skoða hvernig kerfi okkar stríða gegn þeirri nálgun sem við vitum að virkar. Þetta krefst samstilltra aðgerða frá stjórnvöldum, skólum, kennurum og samfélaginu í heild sinni. Við verðum að tryggja að stuðningskerfi fyrir kennara séu sterk, og að áherslan á mannleg tengsl glatist ekki í áherslu á fagmennsku og mælingar. Með þessu getum við skapað umhverfi þar sem börn geta dafnað, bæði í námi og sem einstaklingar.