Guð og græna hagkerfið

Ein áhrifamesta heimspekikenning vesturlanda er frummyndakenning Platós. Samkvæmt Frummyndakenningunni segja hugmyndir til um raunverulegt eðli þess sem við upplifum. Hugmyndirnar eiga sér sjálfstæða tilveru og gefa því sem við upplifum ákveðna ásýnd og merkingu.  Það eru ekki allir sem samþykkja sýn Platós en kenningin undirstrikar mikilvægi þess að á bak við það sem við gerum séu skýr tilgangur og vel mótuð markmið.

Í mars 2012 var samþykkt ný atvinnustefna fyrir Ísland sem byggði á eflingu græns hagkerfisins. Í tillögunni eru settar fram 48 tillögur á ýmsum sviðum sem eiga að gera hagkerfið grænna og sterkara til framtíðar. Grundvöllur græna hagkerfisins er mengunarbótareglan og varúðarreglan. Mengunarbótareglan felur í sér að sá sem mengar umhverfið og takmarkar þannig möguleika annarra þarf að greiða bætur. Varúðarreglan felur í sér að ef afleiðingar atvinnustarfsemi á umhverfið eru ekki þekktar fái umhverfið að njóta vafans. Í greinargerð með tillögunni kemur fram að hnignun vistkerfa í heiminum megi rekja til þeirrar þróunar sem hófst með iðnbyltingunni á síðari hluta 18. aldar.  Í kjölfarið iðnbyltingarinnar hafa  samfélög vesturlanda stutt við ósjálfbæran efnahagsvöxt með stofnunum sínum og löggjöf.

Fyrir rúmum 40 árum fór kristin guðfræðihefð að takast á við svipaða gagnrýni og greinargerðin með græna hagkerfinu setur fram á hagkerfi vesturlanda. Árið 1967 birti tímaritið Science grein eftir breska sagnfræðinginn Lynn White sem fjallaði um  hinar sögulegu rætur vistkreppunnar. White taldi að kristin trú ætti sök á þeim vanda sem vistkerfi jarðarinnar væri í. Kristnin trú setti manninn sem miðju sköpunarinnar og gæfi honum leyfi til að ráðskast með annað í sköpuninni eftir eigin vilja. Að mati White hafði Þessi hugmyndafræði  lagt grunninn að iðnvæðingunni og gert hugmyndirnar að baki hennar að ráðandi í hugsun fólks.

Prósess guðfræðin tók áskorun White og endurskoðaði grunn kristninnar heimsmyndar.  Nýja heimsmyndin byggði á heimspekikerfi breska heimspekingsins Alfred North Whitehead sem gengur út frá hreyfingu og tengslum. Í prósess guðfræði er maðurinn ekki höfuð sköpunarinnar heldur er hann hluti af heild sem er í sífelldri þróun. Maðurinn tekur þannig þátt í sífelldri sköpun með það markmið í huga að auka gæði sköpunarinnar og samræmi innan þeirra þátta sem þar eru. Frelsi og möguleiki manns og náttúru til að bæta tengsl sín á milli eru megin stef í prósess guðfræði. Út frá þessari hugmynd hafa prósess guðfræðingar endurunnið kristna hefð þannig að hún horfi ekki til einstaklingsviljans heldur til möguleikanna og þess samhengis sem hlutir eru í hverju sinni.

Í græna hagkefinu er horfið frá þeirri hugmyndafræði sem var grundvöllur iðnbyltingarinnar. Til að breyta hugmyndum í samfélaginu þarf styrkur hugmyndarinnar að vera nægur og tilgangur hennar og markmið skýr. Vistguðfræðin hefur á 40 árum ekki náð að umbylta ríkjandi hugmyndakerfi kristninnar. Til þess að græna hagkerfið verði framtíðarhagkerfi íslendinga þarf að skapa umræðu í samfélaginu, hugsa ný verkefni til enda og veita peningum í þróun hugmyndafræðinnar. Aðeins með slíkum aðgerðum geta góðar hugmyndir græna hagkerfisins öðlast nauðsynlegan trúverðugleika.