Kynfræðsla og kynfræðsla er ekki sami hluturinn?

 Nýlega kom út á vegum námsgagnastofnunarinnar bókin: Kyn, kynlíf og allt hitt, kynfræðslubók  fyrir börn á aldrinum 7– 10 ára. Í bókinni er kynlíf sett í víðara samhengi tilfinninga og samfélags með áherslu á fjölbreytileikann og virðingu fyrir einstaklingnum.

Það er vandi að kenna kynfræðslu, sjálf hef ég kennt hana formlega með bókum og umræðum í framhaldsskóla og grunnskóla en óformlega í leikskóla. Kynfræðsla eins og önnur kennsla sem snertir börn og unglinga á persónulegan hátt byggist á trausti milli barna og kennara og vandinn við kynfræðsluna er að tengja hana jákvæðri sjálfsupplifun sem ekki sprettur fram með þvingun og tilfinningalegri fjarlægð.

Á síðustu árum hefur margt breyst í íslensku skólakerfi, eitt er það að námsefni snýst ekki aðeins um vísindi og staðreyndir heldur um ýmsa þætti sem snerta barnið persónulega og var áður fyrst og fremst hlutverk foreldra og fjölskyldu að ræða. Í skólastarfi og nútímanámsefni er m.a. fjallað um þroska, ánægju, virðingu, tilfinningar, samskipti, réttlæti, öryggi, skömm og sjálfsupplifun og í bókinni kyn, kynlíf og allt hitt er fjallað um kynvitund og kynferðislegt efni í því samhengi.

Til að kenna persónulega hluti þarf að vera til staða traust milli barna og fullorðinna, barnið þarf að vera öryggt það þarf að líða vel og það þarf að finna að það skipti máli í samhengi þess námsefnis sem lagt er fram. Kennsla um persónuleg málefni gerir allt aðrar kröfur til skólans en staðreyndir og óbreytanlegur sannleikur, breytingar á skólastarfi og samfélagi krefjast þess að horfið sé frá tæknilegri sýn á barnið þar sem því er mætt sem fyrirsjáanlegum einstaklingi sem hægt er að skilgreina á endanlegan hátt út frá ákveðnum kenningum í uppeldis og kennslufræði að því að líta á barnið sem fjölbreytilega skapandi veru sem hefur sínar eigin leiðir til að nálgast veruleikann og skapar sér sitt eigið samhengi.

Að kenna kynfræðslu sem tæknilegt viðfangsefni þar sem mikilvægasti þátturinn byggir á hugtökum og aðferðum og lítur á kynlíf í sögulegu samhengi á ekkert erindi við ung börn. Foreldrar sem líta þannig á hafa fullkomnlega rétt fyrir sér að óttast um þau tök sem nytt námskefni verður tekið í skólum. Skólinn sem beindi sjónum sínum að staðreyndum og þekkingaratriðum getur ekki fjallað um kynlíf og kyn, kynheilbrigði eða sjálfsmynd því sú skólagerð er ekki gerð fyrir slíka fræðslu. Flestir skólar hafa áttað sig á þess en þó eru ennþá nokkrir sem hafa ekki tekið þátt í þessum breytingum og líta ennþá á börn sem ófullkomnar verur sem fyrst og fremst þarf að fylla af þekkingu. Í höndum slíkra skóla er bókin sem um ræðir skaðleg börnum.