Valdefling barna í skólum

Eitt þeirra stefnumótandi skjala sem áttu að leiða íslenska þjóð inn í betra samfélag eftir bankahrunið var íslenska námskráin. Námskráin kom út árið 2011 og boðaði nýjungar sem ekki höfðu verið hluti af íslensku menntakerfi áður. Markmið þessara breytinga var að valdefla börn, gefa þeim svigrúm í skólakerfinu til að þroska eigin styrkleika, auka trú barna á eigin getu og efla félags þroska þeirra.

Námskráin setti fram heildstæða skólastefnu í sex grunnþáttum sem hefur það að markmiði að byggja upp skólakerfi sem menntar virka einstaklinga sem hafa næga hæfni til að veita valdhöfum í fjármálalífinu, stjórnmálum og fjölmiðlum eðlilegt aðhald.  Sýn námskrárinnar er að saman geti skapandi og gagnrýnir einstaklingar byggt upp samfélag, þar sem allir þegnar samfélagsins taka ábyrgð á eigin lífi en skapa um leið rými fyrir fjölbreytileg sjónarhorn.

Þegar námskráin kom út hafði ég ásamt þeim hópi kennara og skólastjórnenda sem ég starfaði með á þeim tíma leitað leiða til að styrkja skólasamfélagið en um leið auka sjálfstæði nemenda. Það markmið náðist ekki og síðar hef ég séð marga skóla leggja til hliðar áherslu á valdeflingu nemenda vegna þess að það hentaði ekki þeim grundvallarhugsunum sem voru til staðar í skólakerfinu.

Íslenska námskráin sem kom út 2011 lagði áherslu á valdeflingu nemenda sem átti að nýtast þeim sem persónulegur styrkleiki í lýðræðissamfélagi. Nú eru meira en 10 ár liðin frá útkomu námskrárinnar og mikið hefur verið gert til að valdefla nemendur í íslensku skólakerfi. Skólaþing eru haldin, boðað er til ýmis konar kosninga, nemendur eiga sína fulltrúa í skólaráði og skólanefndum og nemendalýðræði hefur öðlast fastan sess í fjölmörgum skólum.

Þrátt fyrir þessa valdeflingu er fátt sem bendir til þess að skólakerfið sé að þroska börn til að vera sjálfstæðir, sterkir einstaklingar sem eru færari til að skapa sér farsæla framtíð. Þvert á móti benda rannsóknir til þess að íslensk börn standi félagslega illa og hafi slakari félags þroska en jafnaldrar þeirra í nágrannalöndunum, sjálfstraust þeirra sé ekki nógu gott og trú þeirra á eigin getu sé alls ekki meiri en fyrir innleiðingu námskrárinnar.

Það er augljóst að hér hefur íslenskt skólakerfi farið út af sporinu.

Það er einkum tvennt sem veldur því að valdefling barna í íslensku skólakerfi nýtist börnum ekki sem persónulegur styrkleiki, annars vegar er það tæknileg sýn á börn og hins vegar fjarlægð starfsmanna skóla frá menningu barna. Að þessum rótum verðum við að ráðast, ef ekki fyrir okkur sjálf sem samfélag þá fyrir börnin okkar.