Ísland í fararbroddi í slysavörnum barna – Tími til að sinna sálrænum áföllum þeirra

Þegar ég var að alast upp var hluti veruleikans sífelld slys á börnum sem í mjög mörgum tilfellum leiddu til dauða. Flestir áttu vini sem höfðu drukknað í sundlaug eða í sjónum, hafði fallið úr um glugga eða fallið af klettum eða slasað sig lífshættulega í gömlum byggingum eða húsagrunnum. Þetta er ekki veruleiki barna í dag.

Stundum höldum við að samfélagið breytist af sjálfum sér en í flestum tilfellum verða breytingar vegna þrotlausrar vinnu fólks sem hefur áhuga og þekkingu og fær stuðning ráðamanna til að beita áhrifum sínum i samfélaginu.   Í viðtali við Herdísi á samstöðinni kom fram að þegar hún hóf forvarnarstarf við slysavarnir barna voru slys á börnum margfalt fleiri á Íslandi en á hinum norðurlöndunum en vegna mikillar vinnu við forvarnir og einbeittum vilja hennar náðist einstakur árangur í að fækka slysum á börnum.

Í dag lítum við á lága slysatíðni barna sem sjálfsagt mál. Hins vegar lítum við á vanlíðan barna, skólaforðun, kvíða og þunglyndi barna sem hluta af okkar daglega veruleika sem fáir vita hvernig þeir eiga að bregðast við.

Ég þekki skólakerfið vel og vil því beina sjónum af því. Á hverjum degi fara fram mannréttindarbrot á börnum í skólum landsins. Þessi mannréttindabrot skapa mikla vanlíðan barna auk þess sem það byggir upp neikvæða menningu meðal barna þar sem ýmis konar útskúfun og andfélagsleg hegðun fær næringu sína. Í þessari þróun teljum við fullorðna fólkið okkur trú um að við getum ekkert gert.

Andféalgsleg hegðun er hegðun einstaklinga sem skerðir getu annarra til þess að nýta hæfileika sinna og mannréttinda. Anfélagsleg hegðun birtist í útilokun, höfnun, baktali, særandi  eða niðurlægjandi orðbragði, frelsissviptingu, eignatjóni eða líkamsmeiðingum. Andfélagsleg hegðun er bæði dulin og sýnileg en áhrif hennar er greinileg í áhrifum á menningu og líðan einstaklinga.

Samkvæmt Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna hefur Ísland skuldbundið sig til að verja börn gegn hvers konar árás á sæmd þeirra og eða mannorð og samkvæmt sáttmálanum á hvert það barn sem lendir í slíkri lífsreynslu rétt á aðstoð og vernd hinna fullorðnu. Barn á að njóta öryggis í skólanum. Slíkar árásir eiga sér samt stað í hópi barna – í hverjum einasta skóla landsins – á hverjum einasta degi. Í skólanum er talað niður til barna, hæðst að og gerð hróp að þeim, gert lítið úr hegðun þeirra og sannfæringu, þau eru einangruð og útskúfuð úr félagahópi, baktöluð, beitt ógnunum og líkamlegu ofbeldi, eigur þeirra skemmdar og þeim meinað að segja skoðun sína! Í hverjum einasta skóla landsins – á hverjum einasta degi!

Þrátt fyrir að hafa tekið stór skref í líkamlegu öryggi barna er ljóst að Ísland á enn langt í land þegar kemur að því að tryggja sálræna vellíðan þeirra. Í samfélaginu er mikið áreiti og heimilisaðstæður barna eru oft ekki góðar en það er þó frumskylda okkars sem samfélags að gæta þess að kerfinu okkar hafi jákvæð og uppbyggileg áhrif á barnið og bæti andlega líðan þess. Staðan í skólakerfinu í dag er því miður ekki þannig.

Nú þarf nýja Herdísi sem fræðir okkur um hvað það er sem eykur vanlíðan barna og hvað það er sem við sem samfélag og uppalendur getum gert.

Það er mikilvægt að við hugsum um öryggi barna sem órofna heild. Líkamlegt öryggi og sálræn vellíðan eru órjúfanlega tengd. Ísland hefur sýnt að það getur verið leiðandi afl þegar kemur að því að verja líf barna; það sýna slysavarnaraðgerðirnar sem hafa skilað heimsmetnaðarfullum árangri. Nú er hins vegar brýnt að við snúum okkur markvisst að því að byggja upp næmt og réttlátt samfélag sem tekur tillit til þess að börn hafi meiri þörf en nokkru sinni fyrr fyrir virkan stuðning og vernd gegn áföllum.

Eftir því sem Ísland innleiðir betur ákvæði Barnasáttmálans ættu stjórnvöld, skólar, foreldrar og samfélagið í heild að einbeita sér að því að skapa barnaumhverfi þar sem ekki aðeins líkamlegt öryggi þeirra er tryggt, heldur einnig andlegir styrkleikar þeirra eru ræktaðir og þeim gefin merkingarbær rödd. Það er sá jarðvegur sem heilbrigð samfélög vaxa úr.

Viðtal á Samstöðinni við Herdísi um slysavarnir barna