Fyrir hvern eru reglurnar?

(Birtist á Smugunni í október)

Ég er alin upp á Eskifirði, í ríki Alla ríka sem þá átti flest fyrirtæki á staðnum. Þegar við krakkarnir lærðum á bíl kenndi ökukennarinn okkur að hættan væri alltaf til hægri - nema þegar Alli ríki væri á ferðinni , þá skyldum við bara stoppa og passa okkur. Nokkru sinnum þurfti ég að snögghemla á Strandgötunni þegar hann kom niður götuna heima hjá sér. Í litlum bæ þar sem Alli átti hlut í hverjum íbúa var ekkert óeðlilegt við að hann fengi að halda bílprófinu þó aðrir væri ekki óhultir í umferðinni nálægt honum.

Mér datt þetta í hug í vikunni þegar ég las grein um hlutverk félagsmótunarkerfa  í grunnskólum og hvort slíkar reglur gætu haft alvarlegar afleiðingar á þroska barna og unglinga. Umræðan um félagsmótun og reglur í skólum er mikilvæg og hana þarf að taka bæði frá sjónarhóli einstaklinga og samfélags. Ég hef lært mörg agastjórnunar og félagsmótunarkerfi til að nota í skólum. Ég hef líka fylgst með börnum fara í gegnum grunnskólann án þess að geta tileinkað sér þær reglur sem settar voru í skólanum. Ég hef séð hvernig starfsfólk hefur stundum lagað reglur að hegðun þessara barna og svo hef ég fylgst með hvernig þeim gengur að fóta sig úti í samfélaginu. Í nokkrum tilfellum hef ég fylgst með þeim ganga í glæpasamtök eða hefja afbrotaferil eftir að þeir luku grunnskóla og þá hef ég spurt mig: Hefi þeim gengið betur ef við hefðum fengið þau til að bera meiri virðingu fyrir reglum í skólanum?  Við því hef ég engin svör fengið.

Eitt af einkennum íslenskrar menningar er óhamin náttúra og hugsanlega viljum við líka vernda villta náttúru í okkar eigin þjóðarsál. Við viljum sýna lélegum eftirlitsstofnunum umburðarlyndi, við viljum ekki spyrja dugmikla banka - og embættismenn of áleitinna spurninga og viljum frekar heyra hetjusögur af afbrotamönnum en af þeim sem gæta laga og réttar. Sköpunarkraft og frumleika er nauðsynlegt að rækta en hvenær er frelsi einstaklinga á kostnað allra hinna.

Á Eskifirði fannst öllum sjálfsagt að góður gamall maður keyrði á jeppanum sínum um götur bæjarins þrátt fyrir takmarkaða getu. Alli ríki var enginn lögbrjótur og samfélagið vildi launa honum ævistarfið. En stundum hugsa ég um hvað hefði gerst ef ég  hefði ekki séð jeppann hans eða talið mig örugga á hægri reglunni þegar ég mætti honum. Hvað ef hann hefði ekki tekið eftir börnum á götunni eða ókunnugir ferðamenn hefðu átt leið hjá.

En það var nú eitthvað sem við í firðinum fallega vildum aldrei  hugsa um.