Skuldir heimilanna

Fyrir kosningar sat ég nokkra fundi með öllum stjórnmálaflokkum sem buðu fram lista fyrir kosningarnar. Umræðuefnið var mjög oft skuldamál heimilanna.

Á hverjum einasta fundi voru stjórnarflokkarnir sakaðir um að hafa ekkert gert,  að stjórnarflokkunum væri sama um fólkið í landinu,  vildi láta fólk missa húsin sín, vera atvinnulaust. Það var engu líkara en margir trúðu því að stjórnarflokkarnir hefðu einbeitta áætlun um að særa börn og foreldra sem hvorki áttu til hnífs eða skeiðar.

Þrátt fyrir að talsmenn stjórnarflokkanna reyndu að ræða stofnun embættis umboðsmanns skuldara, 110% leiðina, frystingar, breytingar á lögum um gjaldþrot, auknar vaxtabætur, sértæka skuldaaðlögun og niðurfellingu skulda var alltaf eins og talað væri fyrri daufum eyrum. Ekkert af þessu mátti ræða – ég man ekki eftir einu jákvæðu orði um þessar aðgerðir í kosningabaráttunni. Ég þekki þó marga sem hafa notið góðs af þessum leiðum.

Þegar skuldir íslenskra heimila eru bornar saman við önnur Evrópulönd kemur í ljós að þeir sem eiga erfitt með að ná endum saman en eru ekki í vanskilum, eru ekki fleiri hér á landi. Þeim virðist fækka milli ára. Fólk í vanskilum er heldur fleira á Íslandi en þó ekki eins margir og marka má af umræðunni. Milli áranna 2010 og 2012 varð óveruleg breyting á hlutfalli heimila sem voru í vanskilum með húsnæðislán eða leigu, sá fjöldi er hlutfallslega nokkuð fastur: um 10%. Þess má geta að það er svipað hlutfall og var 2004, en þetta hlutfall fór lægst í rúm 5% á árunum fyrir hrun.

Þessar tölur sýna að það eru ekki allir sem hafa það ómögulegt eins og ráða mátti af kosningabaráttunni.

Þessar tölur eru ekki heldur í neinu samræmi við þann fjölda sem lýsir bágum kjörum sínum í útvarpi, blöðum, sjónvarpi og á netinu. Af þeirri umræðu má skilja að hér á landi sé viðvarandi almenn fátækt.

Í kosningabaráttunni komu flokkar sem vildu bjarga fólkinu í landinu og margir vildu láta bjarga sér. Án þess að óska eftir neinum útskýringum á því hvernig átti að bjarga því. Umfram allt vildi það ekki taka ábyrgð á björguninni – vildi ekkert vita um hvernig ætti að fjármagna hana.

Í kosningabaráttunni upplifði ég algert viljaleysi til að ræða raunverulegan vanda fólks. Einblínt var á vanda einstaklinga og þeirra upplifun af stöðu sinni. Umræðan var einhæf og upphrópanakennd, frambjóðendur höfðu ekki heildarmynd af vandanum og sú heildarmynd skorti einnig í umræðum og kröfum um aðgerðir.

Það er bráðnauðsynlegt að við komumst niður á jörðina og förum að sjá líf okkar í samhengi við samfélagið sem við lifum í og kjör annarra í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Við þurfum að komast út úr reiðinni og líta á öll þau gæði sem við búum við í okkar fallega landi.

Að lokum vil ég þó segja að mér finnst verðtryggingin það óréttlátasta og ömurlegasta peningakerfi sem ég hef heyrt um, í mínum huga nálgast það við að vera á pari við vexti handrukkara í undirheimum. Enginn veit hvað hann skuldar eða hvað hann kemur til með að skulda í framtíðinni. Verðtrygging er dekur við fjármálafyrirtæki á kostnað almennings og ég  fagna því að fólk ætlar ekki að láta bjóða sér þetta kerfi mikið lengur.
En það er nú allt annað mál.