Til niðurskurðarhóps

Umræðan um hvernig þjóðfélag við viljum byggja er mikilvæg fyrir framtíð okkar. Núverandi ríkistjórn vinnur þessa dagana að stefnumótun til framtíðar þar sem teknar eru ákvarðanir um hvar skorið verður niður til að mæta halla á fjárlögum 2014. Komið hefur fram að í þeirri vinnu er ekki gengið út frá ákveðinni stefnumótun til framtíðar heldur sé „allt undir“.

Í íslensku samfélagi var lengi framan af samstaða um að byggja samfélag með öflugu velferðarkerfi. Hugmyndafræðin sem einkennir norræn velferðaríki er hugmynd um samfélag þar sem allir þegnar, óháð kyni, stétt, stöðu og andlegu eða líkamlegu atgervi, eiga rétt á að njóta góðra lífsskilyrða. Leiðin, sem hin norrænu velferðarríki fara til að tryggja það, er umfangsmikið tekjujöfnunarkerfi sem sér til þess að fjármunir dreifist til fólks eftir aðstæðum hverju sinni.

Barnafjölskyldur eiga kost á barnabótum, þeir sem ekki hafa atvinnu fá atvinnuleysisbætur, þeir sem búa við mikinn húsnæðiskostnað fá vaxta eða húsaleigubætur og þeir sem fötlunar eða veikinda ekki kost á að sjá fyrir sér fá greiðslur úr almannatryggingakerfinu.

Þessar greiðslur skipta sköpum fyrir allt venjulegt fólk í landinu sem er að greiða af húsnæði, ala upp börn eða býr við skerta starfsorku. Það er því áhyggjuefni ef skera á niður í velferðakerfinu meira en orðið er.

Fyrir tuttugu árum var ég einstæð móðir með eitt barn. Ég hafði lágar tekjur og ég gerði ekkert sem kostaði pening. Ég gat yfirleitt ekki keypt ost eða pappírsbleiur og reyndi að hringja ekki mikið. Það var íþyngjandi að kaupa sjampó eða dömubindi og undir lok mánaðar kippti ég stundum með mér klósettrúllu úr vinnunni. Ég keypti mér aldrei föt eða fór í klippingu.

Saga mín er ekkert einsdæmi. Í könnun á afleiðingum efnahagskreppunnar á starf félagsþjónustu sveitarfélaganna árið 2009 kom í ljós að nánast allar félagsþjónusturnar höfðu fundið fyrir fjölgun á umsóknum um fjárhagsaðstoð og beiðnum um félagslega ráðgjöf. Þá kom fram að fjölgun var á nýjum umsækjendum, málin orðin þyngri en áður og þeir sem stóðu höllum fæti fyrir kreppu stóðu enn verr eftir hrun. Einnig kom fram að þeir sem stóðu verst í þjóðfélaginu og virtust viðkvæmastir fyrir afleiðingum kreppunnar voru ungar barnafjölskyldur, einstæðir foreldrar, lágtekjufólk, lífeyrisþegar og langtímaatvinnulausir.

Á þeim tíma sem ég var einstæð móðir með barnið mitt voru settar húsaleigubætur á Íslandi. Þær 15.000 krónur sem ég fékk upp í leigugreiðslurnar skiptu algerlega sköpum um fjárhag heimilisins. Þegar lítið er til skiptanna skiptir hver þúsundkall máli.

Staðan í ríkisfjármálum er ekki björt, en við höfum þó ekki efni á því að hverfa frá þeirri velferðarhugsun sem lengi einkenndi íslenskt samfélag og flestir landsmenn styðja. Niðurskurður í bóta og almannatryggingarkerfinu á eftir að hafa alvarlegar afleiðingar fyrir alla þá  íslendinga sem búa við fátæktarmörk á Íslandi í dag.

Um það þarf niðurskurðarhópur ríkistjórnarinnar fyrst og fremst að hugsa.