Að skapa samhljóm

(Erindi flutt á sveitarstjórnarráðstefnu VG 16. apríl 2016)

Umhverfi okkar er afleiðing þess hvernig við hugsum.

Hugsun mótar vinnubrögð og vinnubrögðin skapar þau kerfi sem í kringum okkur eru.

Skólakerfið okkar eigin sköpun. Ef við leggjum höfuðáherslu á að ljósritar báðu megin á blöðin, minnkar erlent niðurhal og kaupa ódýrt kaffi þá fáum við skólakefi þar sem pappír er sparaður, erlent niðurhal er lítið og drukkið er ódýrt kaffi.

Er það sá metnaður sem sveitarstjórnarmenn vilja sjá í menntamálum?

Í rannsókninni Virkni í vinnunni sem gerð var af MMR árið 2013 kom fram að fjórðungur íslendinga er óvirkur í vinnunni. Það mætir í vinnuna án þess að sjá nokkurn tilgang með því. Þetta fólk vill láta segja sér fyrir verkum og gerir nákvæmlega það sem því er sagt, ekkert meira en helst aðeins minna. Þetta fólk skemmir út frá sér, dregur úr starfsánægju annarra og metnaði. Í vestu tilvikunum tekur þetta viðhorf yfir menninguna á vinnustaðnum. 

Ef 25% starfsmanna okkar vinnur undir getu þá erum við að tala um mikla peninga.

Starfsmenn eru óvirkir í vinnunni vegna þess að þeir sjá ekki tilgang með því sem þeir gera. Finna ekki fyrir tryggð við markmið stofnunarinnar, hafa ekki trú á þeim sem mótar stefnuna og tengsti þeim ekki tilfinningaböndum.

Í meistaraprófsritgerðinni minni fyrir fáum árum skoðaði ég fjölda rannsókna á grunnskólum á Íslandi og nokkra annarra landa. Niðurstaðan var, álag og átök vegna þess að verkefnin voru flókin, féllu ekki við stefnumótun, urðu fjöldi að aðskildum verkefnum sem farið var í.

Sjálf skoðaði ég stjórnun íslenskra skólastjóra og bentu niðurstöður mínar til þess að vandinn væri stjórnunarvandi. Ískoðaði ég stjórnun í grunnskólum út frá átökum í starfsmannahópnum. Nokkru fyrr hafði verið gerð slík rannsókn í íslenskum leikskólum. Rannsóknarniðurstöður gáfu til kynna að viðvarandi átök ættu sér stað meðal starfsmanna leikskólans, átök sem stjórnendur höfðu ekki verkfæri til að vinna með. Átökunum fylgir stýring (e. manipulation) sem birtist í ýmsum myndum s.s. í þöggun, bælingu, átökum, upplifun fólks á valdaleysi innan stofnunarinnar og upplifun á því að sérfræðiþekking og sérhæfing þeirra væri vannýtt.

Ég rannsakaði stjórnun í grunnskóla á svipaðan hátt. Ég tók saman niðurstöður allra rannsókna síðustu ára á stjórnun í grunnskólum annarra fræðimanna og dróg upp mynd af skólakerfi þar sem bæði kennarar og stjórnendur upplifa sig undir stöðugu álagi. Stjórnendur upplifðu endalausar kröfur frá bæði yfir og undirmönnum og þeir sjá ekki fram á að nokkuð lát sé á nýjum skyldum. Í rannsókninni kom fram í máli aðstoðarskólastjóra að hann upplifði sig sem allsherjar bjargvætt daginn út og inn.

Niðurstöður minnar rannsóknar bentu til að skólastjórar nýti sér síður forystuaðferðir sem eru til þess fallnar að móta samskipti og grundvallarhugmyndir skólamenningarinnar og taka á flóknari félagslegum vandamálum.  Mínar niðurstöður bentu því til þess sama og kom fram í rannsókn Örnu um að grunnskólunum væru að einhverju leyti stjórnað með andfélagslegum aðferðum, þar sem hæfileikar fólks og vinnugleði fær ekki að njóta sín.

Í ritgerðinnni setti ég fram kenningar ýmissa fræðimanna með það að markmiði að finna stjórnunaraðferði sem vinnur með þessa andfélagslegu þætti, fær fólk til að taka ábyrgð á vinnu sinni, hafa hreinskilin samskipti og nýta hæfileika sína til góðs fyrir skólasamfélagið.

Þessar hugmyndir hef ég verið að raungera í litlum skóla úti á landi.

Ég hef unnið að þessu í tvö og hálft ár í grunnskólanum og nú frá síðasta hausti í sameinuðum grunn- og leikskóla.  Í tæp þrjú ár hef ég unnið að því að skapa samhljóm. Samhljómur eru sameiginlegar tilfinningar hóps sem vinnur að eldmóði að sömu markmiðum. Þegar samhljómur næst á vinnustað er gleði og umhyggja ríkjandi og það andrúsloft eyðir eitruðum tilfinningum, metnaðarleysi og sérhlýfni. Einstaklingar styðja hver annan vegna þess að þeir eru hluti af heild sem hefur mikilvægt markmið.

Þetta er ekki einfalt, fljótgert eða auðvelt EN til þess að ná fram raunverulegum breytingum þarf að höfða til tilfinninga fólks. Það sýna allar nútíma stjórnunarkenningar.

Þetta hef ég náð að gera í einum bekk, á heilu stigi, í heilum grunnskóla og nú er áskorunin að ná því í sameinuðum grunn og leikskóla.

Það er hægt að gera eitthvað í þessu – jákvæð tengsl við fólk, áhugi á málefninu, sýna að hægt er að hafa trú á stefnumótun, samræmi milli orða og gjörða – skapa trúnað, blása fólki stolt í brjóst og gleði.

bara með orðum eins og þurfa að skapa samhljóm um skólastarf, þeir þurfa Þegar samhljómur skapast í starfsmannahópnum vinna starfsmenn saman án þess að vera settir í ákveðna vinnuhópa. Þeir taka sameiginlega ábyrgð á starfinu, vinna að hugmyndum hvers annars, finna fyrir stolti vegna þeirra starfa sem þeir vinna,

Þegar samhljómur skapast í stofnunum, leggur fólk miklu meira að mörkum. Þá er hægt að fara að spara kaffikostnað, samþætta sérkennslu við almennt skólastarf, finna tíma fyrir auka undirbúning á undirmönnuðum leikskóladeildum, fækka tímum við þrif, fækka afleysingatímum, minnka veikindi og síðast en ekki sýst að ná námsárangri sem jafnast á við það besta. 

Og þá að sveitarstjórnarmönnunum. Hvað geta þeira gert.

Sveitarstjórnarmenn eru yfirmenn skólamála, þeir skapa ekki fullkomin samhljóm í skólakerfinu okkar en þeir geta sannanlega gefið tóninn.

Að tala um menntun eins og hún skipti máli, í alvöru. Ekki með innantómum pólitískum menntafrösum – heldur með innblásnum ræðum þar sem augljóst er að þeir skilja að góð menntakerfi eru mikilvæg og nauðsynleg og þar skipti vinna einstaklinga höfðu máli. Með því að setja fram skýra, trúverðuga, einfalda sýn sem blæs mönnum í brjóst eldmóði til að gera betur, leggja sin ennþá meira fram og ná ennþá betri árangri.

Markmið okkar Vinstri grænna á að vera að halda á lofti þeirri framsýnu og metnaðarfullu stefnumótun sem lögð var í námskránni 2016. Skólakerfið er grundvöllur hvers samfélags, það er tæki til að minnka kostnað í heilbrigðismálum, fangselsismálum og félagsmálum seinni tíma. Menntakerfið er grundvöllur nýsköpunar og undirstöður farsæls framtíðarsamfélags. Menntakerfið er fjöregg okkar allra. Við eigum að skapa samhljóm um þær áherslur, samstilla starfsfólkið og blása því í brjóst þann anda sem skilar okkur heilsteiptu, góðu og mannbætandi skólakerfi sem kostar ekki meira en það þarf að gera.

Við þurfum að breyta hugsuninni frá míkrópólitík til macro pólirík, frá ego sentri til eco centric, frá fortíðarhugsun til framtíðarsýnar, frá rökfræði til tilfinnina,leiða frá framtíð í stað fortíðar, að tala frá hjartanu í stað höfuðsins, Fra einstaklingshagsmunum til hagsmuna samfélagsins.

Þar liggja allir okkar möguleikar

Takk fyrir.