Arfleigð Herdísar Egilsdóttir - Vegvísir fyrir nútíma skólastarf

Í Kennaraháskólanum 1992- 1995 kynntist ég fyrst kennsluaðferðum og hugsun Herdísar Egilsdóttir og Ísaksskóla. Ég kom utan að landi og hafði því aðeins kynnst aðferðum Herdísar í fjölmiðlum því á þessum tíma var talsvert um viðtal við hana um kennsluaðferðir og á þeim viðtölum byggði ég greiningu mína.

Í kennaraháskólanum skoðaði ég hugmyndir hennar og skilgreindi sem barnmiðaða kennslufræði. Herdís var þó aldrei kennari með kennslufræði heldur var hún fyrst og fremst sjálf holdgerfinur kennslufræðinnar, brennandi af áhuga á kennslu og börnum og var því í sjálf í eigin persónu einhverskonar kennslufræði.

Í minni kennslu hef ég reynt að formgera þær hugmyndir sem Herdís birti í sinni vinnu. Ég hef því miður ekki fundið út hvaða fræðilegu strauma hún fangaði og kannski hafa þeir ekki verið til staðar en mér þykir þó líklegt að hún og Ísaksskóli hafi orðið fyrir áhrifum að kennslufræði Guðmundar Finnbogasonar (1873–1944) og kennslufræði frá Evrópu sem kennd er við Martinus Jan Langeveld (1905–1989), en ég hef í raun ekkert fyrir mér í því.

Í kennaraháskólanum greindi ég kennslu og viðhorf Herdsar í 5 flokka sem ég síðar notaði sem mitt leiðarljós í kennslu og stjórnun. Flokkarnir eru eftirfarandi:

1. Einlæg, raunveruleg tengsl (Heiðarleg tengsl)
Áhersla Herdísar var alltaf á raunveruleg, lifandi og heiðarleg tengsl við nemendur sína og foreldra þeirra. Í viðtölum lýsir hún því hvernig hún leitaði allra leiða til að leysa vanda barna og hún leit á allan vanda barna sem námsvanda því hún hafði djúpan skilning á því að svangt, vansælt eða kvalið barn gat ekki lært. Herdís lagði mikið upp úr að ræða við börn eins og jafningja, nota ekki annað orðalag en henni var tamt og segja ekkert frá eigin huga sem ekki var heiðarlegt og rétt.

2. Víðsýni og lausnaleit (Opið hjarta)
Herdís lagði áherslu á að börn sköpuðu merkingarbær tengsl við námsefnið og litu á skort á þekkingu sem áskorun og verkefni sem spennandi væri að fást við. Heimurinn var allur undir í kennslunni hjá Herdísi og ekkert sem barn spurði um eða langaði að fræðast um var óviðkomandi námsefninu. Sífelld tengsl milli alls konar hugmynda og hluta, sífelld lausnaleit og sköpun stefndi að námi sem hafði djúp merkingarbær tengsl í huga barnsins.  

3. Kennsla frá sjónarhorni barnsins (Áhersla á raddir barna)
Barnamiðuð kennslufræði er kennslufræði sem leggur sérstaka áherslu á þarfir, áhugamál, reynslu og þroska einstakra nemenda. Í stað þess að fylgja fastmótuðum kennsluáætlunum sem henta einkum kennurum eða námsefni miðar barnamiðuð kennslufræði að því að skapa námsumhverfi þar sem börnin sjálf eru í brennidepli. Hér er áhersla lögð á þátttöku nemenda í námi, sjálfstæði þeirra og getu til að taka ábyrgð á eigin lærdómi. Slíkt nám er sveigjanlegt, einstaklingsmiðað og byggir á virku samstarfi milli nemenda og kennara.

4. Að rækta hæfileika hvers og eins (Meðfædd leiðtogahæfni barna)
Herdís tók skoðanir barna alvarlega og hjálpaði þeim að rækta hæfileika sína og nýta þá til góðs. Í Herdís lagði áherslu á að þekkja styrkleika, veikleika, áhugamál og hæfni hvers nemanda til að skipuleggja nám sem hentar hverjum og einum, þroska sérstaka hæfileika og raungera þá í lífi sínu.

5. Rækta mannauð í samfélagi (Leiðtogasamfélag)
Herdís lagði mjög áhugaverða áherslu á samfélagið í kennslu sinni. Á mikilvægi þess að börn tækju alltaf afleiðingum gerða sinna og kláruðu að leysa úr ágreiningsmálum sínum áður en lengra var haldið. Herdís leit á hvern bekk og skólann sem samfélag þar sem rými var fyrir alla og þar sem hæfileikar og framlag allra var mikilvægt fyrir samfélagið. Fjölbreytileiki í samfélaginu var auðlind sem gerði það sterkara og hæfara til að takast á við óvissa framtíð.

 Í mínu starfi sem kennari og skólastjórnandi hef ég nýtt mér leiðarljós Herdísar. Í námi mínu í stjórnun skrifaði ég  meistararitgerð sem heitir Heiðarleg tengsl – Opið hjarta og fjallaði þar um hvernig hægt er að byggja stofnanir eins og skólastofnanir úr frá þeim gildum. Í kennslunni hef ég sífellt talað fyrir röddum barna og sett upp skipulag þar sem börn nýta leiðtogahæfni sína og líta á skólann sinn sem leiðtogasamfélag.